Antibioticatekort: perspectief vanuit een medisch laboratorium

26-03-2024

Het nijpende tekort aan bepaalde medicatie -waaronder verschillende soorten antibiotica – is veelvuldig vanuit verschillende invalshoeken in het nieuws. Voor bacteriële infecties geven onze artsen-microbioloog gerichte adviezen aan (huis)artsen over antibiotica. Hoe gaan wij als medisch laboratorium om met dit tekort en wat is onze rol en invloed hierop? Een blik achter de schermen …

Antibiotica voor bacteriële infecties

Antibiotica zijn geneesmiddelen die onze artsen-microbioloog adviseren bij infectieziekten veroorzaakt door bacteriën. In ons laboratorium testen we zorgvuldig hoe (on)gevoelig de gediagnosticeerde bacteriesoort reageert op verschillende soorten antibiotica. Zo komen we tot een gericht advies voor de best passende behandeling.

  • Wist je overigens dat antibiotica niet werken op virussen?

Alternatieven zijn net zo werkzaam en veilig

Niet álle bacteriële infecties stuurt een (huis)arts voor onderzoek naar een laboratorium. Voor de meest voorkomende infecties kan een zorgverlener volgens afgesproken beleid veilig een beproefd antibioticum voorschrijven. Er staat om verschillende redenen een optie bovenaan in het rijtje, maar dit betekent niet de andere opties in dat rijtje (alternatieven) minder werkzaam of veilig zijn! Voor de meeste ziekteverwekkers zijn er -gelukkig!- verschillende passende alternatieven. Ieder middel heeft weer net een andere werking, waardoor de ene kuur bijvoorbeeld langer kan duren dan de andere.

  • Soms zijn er regionale verschillen in de gevoeligheid van bijvoorbeeld bacteriën voor bepaalde antibiotica, waardoor het behandelbeleid kan verschillen. Via onze diagnostiek verzamelen we veel informatie over de micro-organismen in onze regio. We monitoren op die manier wat er speelt en nodig is.

We schakelen snel en laagdrempelig met zorgverleners

Het actuele tekort aan onder meer antibiotica is een ongewenste situatie voor de patiëntenzorg. Als laboratorium hebben we helaas geen invloed op het inkoopbeleid van medicijnen. Voor ingestuurde lichaamsmaterialen (urine, bloed, ontlasting, slijm uit longen, etc.) waarop we diagnostiek uitvoeren, koppelen we een uitslag met behandeladvies (in dit geval met een gevoeligheidsspectrum: in welke mate reageert de bacteriesoort op verschillende antibiotica?) altijd terug aan de (huis)arts.

Via hen horen we eventueel of de voorgestelde medicatie niet leverbaar is; de (huis)artsen vernemen dit via de apotheek waarbij ze aangesloten zijn. De beschikbaarheid van medicatie kan per apotheek verschillen. Wij zijn als laboratorium op de hoogte van de nationale tekorten en worden op hoofdlijn door de apotheken geïnformeerd, maar in de dagelijkse praktijk schakelen we vooral met (huis)artsen. Doordat deze contacten goed en laagdrempelig zijn, kunnen onze artsen-microbioloog op basis van eventuele tekorten passende en veilige alternatieven adviseren die wel leverbaar zijn. Zo zorgen we samen ondanks de ongewenste actuele antibioticatekorten nog altijd snel voor de best passende patiëntenzorg.

antibioticatekort

Wanneer we wel tijdelijk het medicatiebeleid aanpassen

Het medicatiebeleid ligt vast en passen we niet aan vanwege het huidige tekort. Dit kan namelijk zo weer verholpen zijn en voorlopig zijn er voldoende passende, veilige leverbare alternatieven. Omdat ons vak vanuit de inhoud altijd ontwikkelt, passen we van daaruit het beleid soms wel tijdelijk aan. Zo signaleren we via onze diagnostiek dat er een bepaalde bacterie die longontsteking veroorzaakt, momenteel heel veel voorkomt. En laat die bacterie nu juist minder goed reageren op het antibioticum dat in de meeste gevallen wordt voorgeschreven voor een longontsteking. In de ziekenhuizen zijn onze artsen-microbioloog mede behandelaar. Samen met de longartsen stemmen ze op basis van deze informatie af of en hoe het beleid tijdelijk kan worden aangepast, zodat patiënten antibiotica krijgen die wel goed werken tegen deze bacterie. Infectiezorg is dus altijd in beweging…

  •  Samen met de regionale ziekenhuizen maakte Labmicta een regionaal ‘antibioticaboekje’ met daarin voor de meest voorkomende infectieziekten de passende (wetenschappelijk onderbouwde) antibioticabehandelingen.

In theorie is het denkbaar dat een laatste of enige optie voor antibioticum niet leverbaar is, maar gelukkig is dat scenario nog niet voorgekomen. Ook Labmicta hoopt en wenst dat het tekort aan belangrijke medicatie, waaronder antibiotica, snel wordt opgelost!